Het Buurtschap Harnas Molen is al eeuwenlang een gemeenschap waar families hard hebben gewerkt en een goede band hadden. Al vroeg in de 18e eeuw waren er boomgaarden en moestuinen die in de loop van de tijd werden vervangen door kassen voor professionele tuinbouw. In 2002 besloten de tuinders door marktomstandigheden collectief hun kassen af te breken en hun land aan te bieden voor woningbouw en vestiging van bedrijfspanden.
Buurtschap Harnas Molen heette tot voor kort officieel ’t Scharnier. In overleg met de bewoners is de naam aangepast. De naam Harnas Molen herinnert aan de aanduiding op kaarten uit de jaren 1611 en 1712.
Daarop staat prominent de Harnas Molen weergegeven, in 1611 nog gespeld als Harnes Mole. Omdat de buurt als een soort gehucht een eigen sociale gemeenschap vormt, is er de term Buurtschap aan toegevoegd als tegenhanger tot het Bedrijvenschap Harnaschpolder.
In Harnas Molen kom je familienamen als Ammerlaan, Kleijweg, Harteveld, Ruijgrok en Marrewijk nog regelmatig tegen. Arie Harteveld vertelt onder aan deze pagina over zijn familie aan de Woudselaan, compleet met een prachtig foto-overzicht uit zijn persoonlijke foto-album! Je kunt het verhaal ook hier bekijken en uitprinten
In de afgelopen decennia zijn er in Buurtschap Harnas Molen tradities gegroeid waaraan de inwoners graag deelnemen. Zie ook de button Actueel voor de burenevenementen die op stapel staan.
***************************************************************************
Archeologie Delft vindt nederzetting uit 14e eeuw:
Delen begraven hofstad gevonden in
weiland Buurtschap Harnas Molen
Aan het eind van de 13e eeuw woonden er in het huidige Buurtschap Harnas Molen mensen samen in een omgrachte nederzetting, ook wel een begraven hofstad genoemd. Aan het relatief luxe aardewerk valt af te lezen dat het geen standaard boeren huishouden betrof. De huizen waren van hout en de bewoners begroeven hun zieke dieren aan de rand van het erf. Daarnaast bouwden ze een bewonderenswaardige grote waterput. Dat heeft Jean Paul Bakx, archeoloog bij de afdeling Archeologie Delft, met zijn team kunnen concluderen na een 10-daags onderzoek van de bodem.
Eind april 2010 startte het team met een vooronderzoek. Een oranje graafmachine groef over het totale onbebouwde weiland een grote proefsleuf. Daarbij werd achter huisnummer 4 aan de Woudselaan een erf uit de 13een 14eeeuw aangetroffen. Archeologie Delft selecteerde een areaal van 1800 m², dat vanaf 28 mei nauwgezet werd onderzocht. Alle elementen van de nederzetting, inclusief off site sporen en structuren, werden tot 11 juni in kaart gebracht. Nu worden alle gevonden delen aardewerk, dierenbotten en overige vondsten zorgvuldig gewassen. Half juli is de grote puzzel gestart, waarbij alle stukjes aardewerk op een grote tafel werden samengebracht en bij elkaar werden gezocht door ‘professionele puzzelaars’.
2 ‘luxe’ nederzettingen
Archeoloog Jean Paul Bakx: “Eigenlijk hebben we twee nederzettingen gevonden, die elkaar zowel ruimtelijk als in tijd deels overlappen. In de eerste fase ligt een nederzetting uit eind 13een 14eeeuw. In de tweede fase een erf van de 14een 15eeeuw. Het zijn mogelijk allebei erven van omgrachte nederzettingen ofwel begraven hofsteden. Dat kunnen we aflezen aan de grote en diepe greppels, maar ook aan het soort aardewerk, dat afwijkt van het aardewerk dat je kunt verwachten bij een ‘gewone’ boerderij. De woning of de boerderij hebben we niet teruggevonden. Die is waarschijnlijk vergraven bij het verlengen van de huidige Lookwatering of is archeologisch niet meer te traceren. In die tijd bouwde men immers houten woningen en stallen, wellicht op een verhoging of op poeren. Als gevolg van de egalisatie van het terrein zijn deze sporen niet bewaard gebleven.”
Scherven en skeletten
De scherven van het aardewerk dat het team van Archeologie Delft heeft gevonden, dateren van de 13een 14eeeuw. Rood aardewerk met glazuur, grijs aardewerk, steengoed, pannen en bakpannen. Aan de rand van het erf werden zo’n acht skeletten van dieren gevonden: koeien, schapen of geiten en varkens. Jean Paul Bakx vermoedt dat het wellicht zieke dieren zijn geweest die niet opgegeten konden worden en werden begraven aan de rand van het erf.
Grote waterput
Eén van de leukste ontdekkingen was wel de grote waterput. “Een waterput van 4½ tot 5 meter diep met een houten ton onderin als beschoeiing. Duidelijk afgestemd op gebruik door meerdere mensen. We vragen ons nu af hoe ze dat voor elkaar hebben gekregen, want zoiets bouw je handmatig met gevaar voor eigen leven”, stelt Jean Paul Bakx. “Helaas hebben we de put niet helemaal kunnen vrijleggen, maar van de houten ton zijn meerdere duigen verzameld voor jaarringenonderzoek. Als er sprake is van voldoende jaarringen dan kunnen we bepalen hoe oud dat hout is en waar de boom gekapt is. Hetzelfde kunnen we mogelijk laten doen voor een houten ornament met pen-gatverbinding .”
***************************************************************************
Familie Harteveld:
Al generaties verbonden aan de Woudselaan
Arie Harteveld is geboren en getogen aan de Woudselaan in Den Hoorn en woont er nu nog steeds. Hij werd op 24 april 1932 als derde kind geboren in het gezin van Wim en Truitje Harteveld,dat aan de Woudselaan 11 woonde. Het gezin groeide uit tot zeven jongens en twee meisjes. In 1959 trouwde Arie met Bep. Samen kregen ze drie jongens: “Onze oudste zoon Wilbert woont nu aan de Lotsweg, Marco woont aan de Woudselaan 39 waar eerst mijn ouders woonden, en Arthur woont aan de Woudselaan 9. Ze zijn allemaal gelukkig getrouwd en hebben allemaal ook drie kinderen.”
Door de aderen van de familie Harteveld stroomt ondernemersbloed. “Mijn vader had een boerenbedrijf, waarvan de melk langs de deur werd verkocht.Dit werd later overgenomen door mijn broer Kees.” Zelf heeft Arie een aannemersbedrijf in grond-, weg- en waterbouw, wat inmiddels wordt voortgezet door zijn zoons. “Broer Wim nam de boerderij over en verhuisde later met het bedrijf naar de Alblasserwaard. Mijn broer Gerrit had een garagebedrijf en woont ook nog aan de Woudselaan evenals zijn zoon. Broer Cornelis had een schildersbedrijf en mijn broer Rokus werkte als hovenier bij de gemeente Delft. Zus Clazien woont aan de Maasdijk. Helaas verongelukte begin dit jaar bij mijn zus Sjaan die in Canada woonde. Dat heeft ons allemaal erg aangegrepen, want we zijn een hechte familie”, aldus Arie.
Op ons verzoek is Arie Harteveld gaan graven in zijn foto-album. Dat leverde een prachtig historisch beeld op van de Woudselaan.
In circa 1930 waren er aan de Woudselaan nog geen auto’s. Over het paardenpad reden wel karren met paarden ervoor. Vooraan zie je de boerderij van de ouders van Arie Harteveld. Zij kochten in 1927 de grond er lieten er hun huis en boerderij bouwen op de plek waar nu Woudselaan 27 is. In de zwarte schuur op de achtergrond stonden de koeien en in het vierkante gebouw was de hooiopslag. In 1980 werd de grond verkocht en enkele tuinders vestigden er hun eigen huizen en bedrijven op. Links op de foto de woning die toen van de familie De Bruin was en er nu nog steeds staat. Arie Harteveld weet te vertellen dat deze foto op maandag is gemaakt ….. want links op de foto hangt de was buiten!
Op deze foto, genomen tussen 1930 en 1940, is de steiger oftewel ‘de stoep aan het water’ nog goed te zien. Dat was een algemene wasplaats. De kinderen werden er gewassen en de melkemmers van de boerderij werden er gespoeld. Arie herinnert zich nog dat het water soms hoog stond, zodat je alleen op de hoogste steiger kon staan. En hij herinnert zich nog dat het water soms erg koud was! Zo’n wasbeurt was dus geen pretje. Overigens was er tot 1962 geen eigen waterleiding aan de Woudselaan. Bij Arie thuis was er een regenput met drinkwater. Al het regenwater van het dak verzamelde zich in de put en daaruit werd drinkwater getapt. Toen de bewoners en boeren in de vijftiger jaren van kolenstook over gingen naar oliegestookte kachels, kwam er echter veel zwavel in de lucht en werd het drinkwater vies. Toen werd eindelijk een echte drinkwaterleiding aangelegd.
Het gemaal dat onlangs is gerestaureerd en dat het prachtige opschrift EENSGEZINDHEID draagt,was vroeger een stoomgemaal en stond op het kruispunt van 2 watertjes.
Midden op de foto uit circa 1950 ligt het water van de Woudselaan. Op de voorgrond ligt het voormalige Harnaswater, dat uitkwam in het water dat we nu Lots- en Harnaswetering noemen.
Het gebied dat we nu Buurtschap Harnas Molen noemen, was tot 1957 vanaf de huidige Lotsweg onbereikbaar voor auto’s. Je kon het bruggetje alleen lopend of met de fiets over. Vanaf de andere kan kon je het gebied wel in met paard en wagen. Op de achtergrond op de foto de boerderij van Arie Hartevelds ouders.
Toen Arie Harteveld in 1959 trouwde met Bep, liet hij een houten huis bouwen aan de Woudselaan 11a. Dit werd later vervangen door een stenen huis en heeft nu nummer 37. Daar woont hij nog steeds. Zijn vader bouwde naast Arie ook een houten huis, wat op onderstaande foto goed te zien is en waar hij tot zijn overlijden in 1984 heeft gewoond.Het huisje is inmiddels vervangen door een stenen woning wat nu nummer 39 is.
De winter in 1962 was erg streng en duurde lang.
Op de achtergrond rechts de eerste elektriciteitsmasten die in 1959 werden geplaatst. Arie en Bep herinneren zich nog het lawaai van de draden die gespannen werden en bij wind tegen elkaar klapten, wat dag en nacht lawaai gaf: “De koeien raakten er zelfs door van slag.”
Tussen 1957 en 1962 werkte Arie Harteveld bij het aannemersbedrijf Van Vliet in Wateringen. Daar leerde hij het vak van grond-, weg- en waterbouwer. In die tijd was het gewoon dat je ’s avonds de auto van de baas mee naar huis nam. Want de volgende ochtend ging je weer naar het werk of haalde vroeg ergens materiaal op. Omdat het de enige auto op de Woudselaan was, bleef die gewoon voor de deur aan de laan staan. Dat moet je nu niet meer proberen!
Toen de Woudselaan nog bestond uit een onverharde weg, zakten er nog wel eens vrachtwagens door het paardenpad. In de winter van 1962 zakte een oliewagen tot z’n assen door de weg en stond er de hele dag vast. Arie Harteveld had zelf een bedrijf in grond-, weg- en waterbouw. Maar door de strenge winter van 1962 op 1963 kon hij tot begin maart niets doen. Alles was hard en bevroren.
De aardgasbel in Slochteren voedde de economie. In 1967 werd op 5 tot 6 meter diepte van Groningen naar het Botlekgebied een enorme gaspijpleiding aangelegd. Die leiding loopt midden door het huidige gebied Buurtschap Harnas Molen.
In de afgelopen jaren zijn er regelmatig auto’s in de sloot beland. Een smalle polderweg vergt nu eenmaal een voorzichtige chauffeur.
Arie Harteveld bouwde in 1969 voor zijn eigen huis een brug over het water van de Woudselaan. Op de achtergrond is de toen 4-jarige middelste zoon Marco te zien. En zijn fietsje en step staan midden op de weg. Marco Harteveld woont nu aan de Woudselaan 39, het adres waar vroeger zijn opa en oma woonden. Vijf jaar geleden liet Marco op die plek een nieuw huis bouwen.
Arie Harteveld was gewend om op de wagen van zijn baas naar huis te rijden. Toen hij later zijn eigen grond-, weg- en waterbouwbedrijf had, reed hij ’s avonds ook met eigen materieel naar huis. Dat werd echter steeds groter, zoals op de foto te zien is aan deze graafmachine op rupsbanden. Daarom verhuisde het bedrijf uiteindelijk naar een plek buiten de Woudselaan, naar de Lotsweg.
Op de achtergrond het huis en de kassen van John Kleijweg aan de Woudselaan 14.
Tot 1965 was de Woudselaan een koolaspad dat door de bewoners zelf werd onderhouden. De koolas kwam bij de tuinders vandaan die kolen stookten. De bewoners mochten ook koolas halen bij de Gist & Spiritusfabriek in Delft. Dat werd dan met paard en wagen opgehaald. De bewoners veegden de koolas met vegers uit over de weg. Moeders waren daar niet blij mee, want in de zomer was het stoffig en in de winter zorgde de koolas voor een blubberbende. Daar kon je zomer en winter bijna niet tegenop wassen! Later werd de laan gesfalteerd.
Deze foto’s dateren van de jaren 80. Toen werd de Woudselaan voorzien van een slijtlaag op het asfalt. Het glimmende deel van de weg is de teer op de weg, waarover de split, aangevoerd met grote vrachtwagens, handmatig werd ingeveegd.
Een prachtig winterplaatje, genomen in de winter van 2002.